ISLAMABAD: Unia Europejska odnotowała w czwartek „problemy” z przestrzeganiem przez Pakistan swoich zobowiązań w ramach ogólnego systemu preferencji taryfowych Plus (GSP+) i przestrzegła, że Islamabad będzie musiał usunąć te niedociągnięcia, aby zakwalifikować się w ramach zmienionych ram GSP.
Ostrożność pojawiła się w najnowszym raporcie Komisji Europejskiej na temat wdrażania GSP w latach 2023–2025, w którym stwierdzono, że Pakistan „stanął w obliczu problemów z przestrzeganiem swoich obowiązków w ramach GSP Plus” i „poczynił regres w wielu obszarach, podczas gdy pozytywne zmiany były ograniczone”.
Patrząc w przyszłość, Komisja stwierdziła, że dalszy dostęp Pakistanu do preferencyjnego systemu handlowego UE będzie zależał od wymiernej poprawy w obszarach, w których nadal występują obawy.
„Aby zapewnić dalszą kwalifikowalność GSP Plus i zgodność z zobowiązaniami międzynarodowymi, w tym w świetle zmienionych zasad GSP od 2027 r., kluczowe priorytety przyszłego zaangażowania obejmują: zapewnienie odpowiedzialności za naruszenia praw człowieka; zwiększone wysiłki przeciwko torturom; reformy więzień i kary śmierci; odwrócenie negatywnego rozwoju sytuacji w zakresie wymuszonych zaginięć i naruszeń wolności słowa” – podkreślono w raporcie.
Nowe preferencyjne ramy handlowe, które zaczną obowiązywać 1 stycznia 2027 r., nakładają na wszystkich obecnych beneficjentów obowiązek ponownego ubiegania się o ten status zgodnie z bardziej rygorystycznymi wymogami w zakresie zrównoważonego rozwoju i zarządzania.
Raport, opublikowany wspólnie przez Komisję Europejską i Wysokiego Przedstawiciela UE ds. Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, stanowi ostateczną ocenę monitorującą w ramach obowiązującego rozporządzenia w sprawie GSP i obejmował okres 2023-2025.
Ocena Komisji dotycząca Pakistanu, przedstawiona w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji, była zdominowana przez obawy dotyczące sytuacji w zakresie praw człowieka w tym kraju, choć jednocześnie uznała szereg pozytywnych środków legislacyjnych przyjętych w okresie sprawozdawczym.
Jako godne uwagi wydarzenia przytoczyła ustawodawstwo ustanawiające Krajową Komisję ds. Mniejszości, zawężenie zakresu kary śmierci, kontynuację faktycznego moratorium na egzekucje, przyjęcie przepisów wykonawczych na mocy ustawy o przeciwdziałaniu torturom, przyjęcie ustawy o przemocy domowej na terytorium stołecznym Islamabadu oraz pierwszy w kraju wyrok skazujący za gwałt małżeński.
Pochwaliła także Krajową Komisję Praw Człowieka za wyłonienie się jako ważnej instytucji w wypełnianiu zobowiązań Pakistanu w zakresie praw człowieka.
W raporcie zauważono jednak, że „większość postępów ma charakter legislacyjny i administracyjny i należy go przełożyć na rzeczywistą poprawę w terenie”.
Stwierdzono, że „pozostają istotne obawy, które ogólnie wpływają na praworządność i przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego”, dodając, że „wzrosła liczba wymuszonych zaginięć i egzekucji pozasądowych bez ponoszenia odpowiedzialności przez sprawców”.
Komisja wyraziła również zaniepokojenie pogorszeniem się wolności wypowiedzi, twierdząc, że zmiany w przepisach dotyczących cyberprzestępczości, przeciwdziałania terroryzmowi i bluźnierstwu wprowadziły niejasne przepisy, które można zastosować przeciwko „dysydentom, obrońcom praw człowieka, dziennikarzom, mniejszościom i zwykłym obywatelom”, narażając ich na karę więzienia, konfiskatę majątku lub ograniczenia w podróżach zagranicznych.
Ze sprawozdania wynika, że wolność mediów w dalszym ciągu się pogarsza pomimo przyjęcia przepisów dotyczących ochrony dziennikarzy, a członkowie mediów spotykają się z zastraszaniem, molestowaniem, przemocą i sporami strategicznymi w związku z relacjonowaniem drażliwych kwestii.
W szczególności w raporcie zauważono, że „w celu uniemożliwienia dziennikarzom i prawnikom wykonywania ich pracy czasami stosuje się ukierunkowane spory sądowe (strategiczne pozwy przeciwko udziałowi społeczeństwa, SLAPP).
„Przepisy prawne, takie jak pakistańska ustawa o przestępstwach elektronicznych (Peca) oraz przepisy karne dotyczące zniesławienia, bluźnierstwa, działalności wywrotowej i zwalczania terroryzmu, zawierają niejasne pojęcia mowy nienawiści, zniesławienia, terroryzmu i fałszywych wiadomości”.
Stwierdzono, że przepisy ustawy Peca, przepisy dotyczące karnego zniesławienia, bluźnierstwa, działalności wywrotowej i przeciwdziałania terroryzmowi „wywarły znaczący efekt mrożący na dysydentów, dziennikarzy, obrońców praw człowieka i osoby należące do mniejszości etnicznych lub religijnych”.
Wspomniał także, że ostatnie zmiany w konstytucji były krytykowane za „dalsze podważanie niezależności sądów”, pogłębiając długotrwałe obawy dotyczące gwarancji sprawiedliwego procesu i dostępu do wymiaru sprawiedliwości.
„Ostatnie poprawki do konstytucji wzbudziły jednak obawy co do wpływu takich reform na niezależność sądownictwa, odpowiedzialność wojska i poszanowanie praworządności” – stwierdzono.
W raporcie, który zdaniem komisji „ukształtowały się ciągłe skargi na integralność procesu wyborczego w 2024 r., surowe środki wobec przywódców i zwolenników partii opozycji oraz dalsze zwiększenie wpływów wojskowych”, poruszono także sytuację w zakresie praw politycznych.
Stwierdzono: „Na prawa polityczne negatywnie wpływają między innymi nadużycia w postępowaniach sądowych oraz przetrzymywanie zwolenników i przywódców opozycji, w tym byłego premiera, w związku z obawami dotyczącymi sprawiedliwego procesu i warunków przetrzymywania, w tym w związku z dostępem do prawników, gości i pomocy medycznej”.
„Procesy wojskowe nie spełniają wymogów art. 14 MPPOiP, który przewiduje prawo do sprawiedliwego i publicznego procesu przed niezawisłym, bezstronnym i kompetentnym sądem oraz do odpowiedniej i skutecznej reprezentacji prawnej”.
W raporcie poświęcono wiele uwagi wymuszonym zaginięciom, stwierdzając, że raporty w dalszym ciągu wskazują na wysoką i rosnącą liczbę przypadków, szczególnie w Beludżystanie i Khyber Pakhtunkhwa, podczas gdy Komisja Śledcza ds. Wymuszonych Zaginięć nie ustaliła odpowiedzialności sprawców. Skrytykował także utrzymujący się brak przepisów kryminalizujących wymuszone zaginięcia.
Komisja Europejska podkreśliła również ciągłą dyskryminację mniejszości religijnych, w szczególności Ahmadi, utrzymującą się przemoc wobec kobiet i dzieci, dużą liczbę dzieci nieuczęszczających do szkoły, małżeństwa dzieci, pracę dzieci, przepełnienie więzień oraz obawy dotyczące traktowania uchodźców afgańskich powracających w ramach pakistańskiego programu repatriacji.
Tymczasem w raporcie doceniono wysiłki Pakistanu na rzecz wzmocnienia ochrony socjalnej, przyspieszenia reform więziennictwa, wprowadzenia środków przeciwdziałających przemocy ze względu na płeć, rozszerzenia inicjatyw edukacyjnych i ulepszenia instytucjonalnych mechanizmów ochrony praw człowieka.
Najnowsza ocena pojawia się w czasie, gdy Pakistan jest największym beneficjentem unijnego rozwiązania GSP+, na mocy którego eksporterzy korzystają z preferencyjnego dostępu do rynku europejskiego w zamian za wdrożenie 27 międzynarodowych konwencji obejmujących prawa człowieka, prawa pracownicze, ochronę środowiska, działania w dziedzinie klimatu i dobre rządy.
Komisja podkreśliła ponadto, że korzyści gospodarcze uzyskane dla Pakistanu w ramach porozumienia pozostały znaczne.
Przywóz do UE z Pakistanu osiągnął 9,4 mld euro w 2022 r., po czym spadł do 7,9 mld euro w 2023 r. z powodu słabszego popytu w Europie i wzrósł do 8,3 mld euro w 2024 r.
UE pozostaje największym kierunkiem eksportu Pakistanu, odpowiadającym za 28 procent całkowitego eksportu Pakistanu, podczas gdy tekstylia i odzież stanowią około 70–76% pakistańskiego eksportu na rynek europejski.
Około 90% pakistańskiego wywozu do UE w dalszym ciągu kwalifikowało się do preferencji GSP Plus w latach 2022–2024, przy średnim wykorzystaniu wynoszącym 93% i w 2024 r. ponownym wzroście do 95%. Według Komisji Pakistan skorzystał z około 732 mln euro w postaci zwolnień celnych tylko w zeszłym roku, co odpowiada około 9% jego eksportu do Unii Europejskiej.
Oprócz praw człowieka w raporcie dokonano także przeglądu realizacji przez Pakistan zobowiązań dotyczących praw pracowniczych, ochrony środowiska, zmiany klimatu i zrównoważonego rozwoju.
Z zadowoleniem przyjęła ratyfikację przez Pakistan Protokołu Międzynarodowej Organizacji Pracy do Konwencji o pracy przymusowej z 2014 r. oraz rozszerzenie mechanizmów inspekcji pracy, stwierdziła jednak, że egzekwowanie prawa jest w dalszym ciągu niewystarczające, praca przymusowa w dalszym ciągu dotyczy dużej liczby pracowników, a praca dzieci spada jedynie stopniowo pomimo nowych prowincjonalnych planów działania.
Komisja oceniła również wyniki Pakistanu w ramach międzynarodowych konwencji dotyczących ochrony środowiska, działań w dziedzinie klimatu i zrównoważonego rozwoju, stwierdzając, że obowiązki te, wraz ze zobowiązaniami w zakresie zarządzania, będą w dalszym ciągu podlegać regularnemu monitorowaniu w ramach zmienionych ram GSP od 2027 r.